از چه می ترسیم ؟

| جمعه چهاردهم اردیبهشت 1386 |

می خواهم از اتفاقی بنویسم كه بی توجهی ما به گسترش آن دامن زده است. منظورم اتفاقی است كه همین چند روز پیش مصداقش در محیط دانشگاهی ما افتاد. مقاله ای در نشریات یكی از پر سر و صداترین دانشگاه ها - امیر كبیر - نوشته شد و به دنبال آن داد همه درآمد.

تحلیل من نسبت به این موضوع كمی متفاوت تر از صحبت ها و نظراتی است كه در همین چند روز گفته شده و نوشته شده است. حتی متفاوت با مشت های گره شده ای كه عامل این اتفاق را تعبیر به «دانشجوی به ظاهر مسلمان» كردند. نمی دانم چقدر حرفم قابل پذیرش است ولی یقین دارم این درست ترین راه است!

در ابتدا باید این نكته را به خاطر بیاوریم – متاسفانه! – این اولین باری نیست كه به «جایگاه های ارزشمند» مان توهین می كنند. عمد دارم كه از لفظ «مقدس» استفاده نكنم. زیرا تا این تعبیر را به كار می بریم خودمان از نزدیك شدن و بحث كردن درباره اش می ترسیم. دیگر اینكه خیلی چیزها برایمان مقدس نیست ولی ارزشمند هست. با دیدی عام تر نگاه می كنم. به نظر من باید نسبت به خیلی چیزها حساس بود و عكس العمل نشان داد ولی مثل اینكه اینطور نیست.

اگر فیلمی ساخته می شود و تاریخ ما را به باد فراموشی می گیرد و یك مشت دروغ را به خورد مردم دنیا می دهد ما هم طبیعتن از هر صنف و گروهی باشیم عصبانی می شویم و خود را مسئول می دانیم مخالفت خود را ابراز كنیم. اگر روزنامه نگار باشیم مقاله ای انتقادی می نویسیم و تمام این حرف ها را اراجیفی بیشتر نمی دانیم و بعد از آن دیگر خیالمان راحت می شود كه بار سنگین را بر زمین گذاشته ایم. اگر هم اهل دنیای سینما و فیلم باشیم مستندی فلان دقیقه ای می سازیم كه بگوییم هنوز هم به اصولمان معتقد باقی مانده ایم. هر گروهی به طریقی.

ولی خطری كه این میان همه ما را تهدید می كند همین مرحله ادا شدن دین است. اینكه خیال برمان می دارد با مشتی كه بر پیكره این اتفاق بزرگ زده ایم توانسته ایم جلویش را بگیریم و آن را بر زمین بكوبیم!

به هیچ وجه مخالف تظاهرات و اعتراض و نوشتن بیانه و طومار جمع كردن نیستم ولی یقین دارم این رفتارها برای پاسخ گویی سریع و در لحظه مناسب است نه برای طولانی مدت. 

اینكه این رفتارها ما را به اصل موضوع و منشا آن غافل كند. اینكه یادمان برود باید بعد از هر كدام از این اتفاق ها – بعد از اعتراض و تظاهرات و ... – فكر می كردیم چكار كنیم كه دیگر چنین اتفاقاتی تكرارنشود.

كشوری همانند دانمارك در روزنامه ای مسابقه ای برگزار می كند و علنن و بدون هیچ ترسی تمام همان نقاط ارزشمند ما را با كشیدن كاریكاتورهایی زیر سوال می برد. آن وقت ما اینجا بعد از آتش زدن و بالا رفتن از دیوار سفارت و چند روز تحلیل های آبكی! تلویزیونی فراموش می كنیم كه چه اتفاقی افتاده و اصلا به چی مان فحش دادند!

فقط یك جا مثل روزنامه همشهری عقل می كند باید كاری انجام دهد كه هم شأن و هم تراز آن برخورد باشد. مسابقه كاریكاتوری برگزار كند و بخواهد هنرمندان دنیا مرز آزادی بیان را با قلم كاریكاتوری شان تصویر كنند ولی آنهایی كه باید می فهمیدند نفهمیدند و كل جریان را خفه كردند. معتقدم در مقابل توهینی كه كشور دانمارك كرد – اصلا معتقد به مقابل به مثل نیستم! – این كار می توانست از هر مشتی كوبنده تر و از هر فحشی آبدار تر باشد كه نشد.

مثال زیاد است ولی همین دو تا عمق ماجرا را نشان می دهد.

امروز من هم با تمام دانشجویان معترض همصدا هستم و این تحركات را كه به جد معتقدم كار كسانی است كه پشت پرده قرار دارند و از ساده گی – نه ساده لوحی! – جماعت دانشجو استفاده می كنند و با بازیچه قرار دادن آنها همه را به جان هم می اندازند، محكوم میكنم. ولی ...

ولی اعتقاد دارم اگر امروز به دنبال راهی برای حل این مشكل نباشیم باید در آینده ای نه چندان دور شاهد نمونه ای دیگر باشیم و طبیعتا آن موقع هم همین آش است و همین كاسه شكسته و البته همین دهن سوخته!

اگر می خواهیم جلوی این اتفاقات گرفته شود نباید جلوی سوال كردن از خیلی چیزها را بگیریم. خیلی چیزهایی كه معتقدیم كسی حق سوال پرسیدن پیرامون آن را ندارد. نباید از پاسخ دادن بترسیم. باید شرایط را برای پرسیدن آماده كنیم. باید افراد را وادار به سوال كنیم. حتی اگر رسانه ی ملی را جای مناسبی برای مطرح كردن شبهات نمی دانیم یا چاپ سوال در مورد فلان موضوع حساس در نشریه ای را اختلال در اركان نظام می دانیم كه نباید جلوی جریان پرسش و پاسخ دانشجو را بگیریم.

خیلی از ما یا دانشجو هستیم یا این دوران را گذرانده ایم. چقدر گذاشته ایم مخالف ما نظرش را مطرح كند و حرفش را در نطفه خفه نكرده ایم؟ چقدر برای گسترس و توسعه فرهنگ پرسش گری زحمت كشیده ایم؟ چقدر دغدغه مان این بوده كه با راضی نشدن یك دانشجو از پاسخ ما برویم و زیر و بم منابع را درآوریم و برای شبهه اش جوابی درست درمان پیدا كنیم؟ راستی چقدر؟

امروز اگر مطلبی در نشریه ای چاپ می شود و همه مان را ناراحت میكند باید به بهترین راه پاسخ دادن فكر كنیم. نباید همه اش دنبال حركات سلبی باشیم و زبان اعتراضمان به همه چیز دراز باشد. باور كنید كمی هم ایجابی برخورد كردن خوب است.

حضرت امام كاظم ( علیه الصلوة و السلام ) فرمود : اگر من بدانم جوانی سوالی برای پرسیدن ندارد او را با تازیانه شكنجه میكنم.

باور كینم تنها راه همین است كه جو پرسش را خودمان ایجاد كنیم و محیط برای پاسخ گویی را هم خودمان آماده سازیم. هر چند آرمان بسیار دوری است ولی تا كسی راه نیفتد دبگرانی هم دنبالش حركت نخواهند كرد. هر كدام ما می توانیم به اندازه خود در دایره خودمان موثر باشیم.‏