«رسول اسلام» يا «رسول خدا» ؟

| چهارشنبه بیست و چهارم مرداد 1386 |

در وب‌گردی‌ها كه متاسفانه كم‌كم دارد برایم تبدیل به‌یك‌عادت می‌شود با مطلبی روبه‌رو شدم كه چیزی فراتر از تعجب‌و احیانن انگشت‌به‌دهان‌ماندن بود. استادحجت‌الاسلام رسول‌جعفریان به‌نقل از یكی‌از اساتیدشان و ایشان‌هم بااستناد به يادداشتی منتشر‌شده در نشریه‌ای به‌قلم استادامیری‌فیروزكوهی؛ استفاده‌از تعبیر«پیامبر اسلام»را نادرست دانسته‌اند.

« سالها پیش که مرتب‌تر ازامروز خدمت استادارجمندم‌حضرت‌‏آیت‌الله‌حاج سیدمحمدعلی‌روضاتی‌-حفظه‌الله‌من‌جمیع‌البلیات-‏می‌رسیدم، ازایشان شنیدم‌که مرحوم‌امیری‌فیروزکوهی، شاعرومحقق‌برجسته کشورمان، مقاله‌ای درباره غلط‌بودن تعبیر«پیامبر ‏اسلام»درمجله دانشکده‌الهیات‌مشهد نوشته‌است. »‏

«... مع‌الاسف شاهدیم که بی‌دقتی‌ما دامنه‌اش چندان‌وسیع است که ‏بسیاری‌از نویسندگان‌ما ازآن در عناوین کتاب‌هایشان استفاده کرده‌‏اند.‏

به‌علاوه طی‌سالها شاهدبوده‌وهستیم که دربیشتر متن‌هایی‌که ‏در صداوسیما خوانده یا درمطبوعات درج می‌شود همیشه از‏این‌ترکیب نادرست استفاده می‌شود. »

«... درضمن کارومطالعه آثاراسلامی، دریافتم‌که آنچه همیشه‌وهمیشه میان مسلمانان و درمتون‌مقدس از قرآن‌وحدیث‌وغیره ‏بکاررفته تعبیر «رسول‌الله» است نه «رسول‌الاسلام»که هیچ‌سابقه‌‏ای ندارد. حتی امروزهم در فرهنگ‌مسلمانان غیرفارسی‌زبان، ‏به‌خصوص درزبان‌عربی، کسی تعبیر رسول‌الاسلام را به‌کار ‏نمی‌برد. محتمل‌است که این‌تعبیر نادرست درآثار مارکسیست‌های‌‏عرب یا لائیک‌های ضددین به‌کار برود و به‌وضوح یک‌خواننده‌‏عرب بادیدن تعبیر رسول‌الاسلام می‌فهمدکه نویسنده اعتقادی به‌‏نبوت ندارد.‏

اما درزبان‌فارسی به‌طوراعم توسط مسلمان و غیرمسلمان ‏بکار‌رفته و این‌هم ناشی‌از بی‌دقتی‌ما در انتخاب ترکیب‌های ‏وارداتی یا ترجمه معادل‌های انگلیسی‌به‌فارسی است.‏

آنچه در این‌باره باید توجه داشته‌باشیم این‌است که‌وقتی ما کلمه ‏‏«رسول»را به‌کار می‌بریم مقصودمان فرستاده‌ونماینده است. در ‏این‌فرستاده مهم آن‌است‌که ازطرف چه‌کسی آمده‌است نه‌آن‌که ‏چه‌چیزی‌را آورده‌است.‏

این ازآن‌بابت است‌که قداست‌رسول به‌آن است‌که از‏طرف خدای‌تعالی برای زمینیان فرستاده‌شده‌است. خداوند مرتب بر این‌جنبه تکیه‌دارد و به‌همین دلیل است‌که تعبیر رسول‌الله ‏در متون‌مقدس استفاده می‌شود. » ‏

«... ایشان [مرحوم امیری] دراین مقاله‌کوتاه ‏می‌نویسد:‏

معلوم نیست چرا و به‌چه سبب چندسالی‌است که اغلب بلکه عموم ‏نویسندگان‌وگویندگان‌وخطبای‌فاضل‌وسخنرانان‌ما، این‌‏عمومیت‌و اطلاق‌را ازشمول‌واتفاق انداخته‌و به‌قیدوتخصیص‌آن درمکاتبات‌ومحاورات‌خود پرداخته‌اند و مدام برفراز منابر و ‏متون دفاتر می‌گویند و می‌نویسند:«پیغمبراسلام چنین‌گفت، ‏پیغمبراسلام چنان‌کرد».‏

حقیر احتمال می‌دهد که این‌بی‌توجهی و انصراف‌اذهان، حتی ازطرف فضلا و صاحب‌علمان، ازوقتی به‌ظهور و تداول‌عامه ‏یافت که مترجمان کتب‌خارجی‌وسیره‌نویسان غیرمسلمان، به‌‏ ترجمه‌ونقل از کتب ایشان بدون‌توجه‌ودقت‌شایان دست‌زده و ‏عین‌نوشته‌هاوکلمات‌واعتقادات‌ونظریات‌آنان‌را کلاوجزئا ‏وارد عبارات‌و‌جملات مورد ترجمه‌خود کرده‌اند.‏

‏.... اما مسلمانی‌که اعتقادبه خاتمیت، ضروری‌دین و اعتقاد اوست ‏و مسلمان‌فاضلی‌که به‌نص‌قرآن‌مجید و عین‌اخبارو‌سیره، ‏بلکه به‌حکم عقل‌واستدلال‌و وصول به‌درجه‌کمال، همین عقیده ‏مورد قطع‌ویقین اوست، دیگر مجاز نیست‌که به‌هیچ‌گونه ‏تخصیصی‌از اقسام مخصصات و هیچ‌نوع قیدی از انواع‌قیود‏‏(حتی‌قیدتوضیحی)این عمومیت‌واطلاق را مخصوص و مقید ‏گرداند، و عقایددیگران و تخصيصات‌وتقییدات آنان‌را مورد لحاظ ‏قراردهد و درگفته‌ها و نوشته‌های‌خویش به‌کاربرد. ‏»

پی نوشت:

 1- استاد را پیشوند حجت‌الاسلام‌رسول‌جعفریان كردم تا نشان‌دهم خیلی‌از به‌ظاهر خودی‌ها و این‌طرفی‌ها كه ایشان‌را به‌دلیل همكاری هايی مختلف اعم‌از نوشتن یادداشت‌ومقاله برای نشريات‌وسايت‌های‌مختلف كه يكی‌اش‌هم سایت‌بازتاب باشد، متهم! می‌كنند؛ ‌سخت دراشتباهند.

‌هنوزهم چون گذشته علاقه‌مند این‌بزرگوار هستم‌و كتاب‌ها و ديگر نوشته هايش را می‌خوانم و لذت‌می‌برم. خواستم فردا روزی اگر كسی گيرداد جوابش را از‌قبل داده‌باشم!

 2- اين مطلب‌را برای‌اين  اينجا آوردم كه خيلی از ما كه كار  و شغلمان و البته عشق و علاقه‌مان نوشتن‌است دچار چنين‌خطاهايی نشويم و همان‌طور كه هيچ‌وقت «است» را «می‌باشد» نمی‌نويسيم اين‌را هم به غلط‌های‌مصطلح نگارشی‌مان اضافه‌كنيم تا بلكه درست بنويسيمش.

 3- چند روز آخر ماه‌رجب را ازدست ندهیم و برای‌هم دعاكینم.